www.mazanchess.ir

هر مکتب شامل گروهی از شطرنجبازان می شود که در باره ی استرتژی بازی نظر مشترک دارند.در اینجا از مکتب های مختلف به ترتیب تاریخی بحث شده است.شکی نیست که کارشناسان و به خصوص مربیان با آگاهی از این مبحث٬ بهتر می توانند آموخته های خود را به دیگران انتقال دهند.بر آنیم تا مکتبهای شطرنج را به ترتیب پیدایش٬ معرفی نماییم . مطالب حاضر از The oxford companion of chessگرفته شده است.

مکتب فیلیدور
در 1749 فیلیدور کتاب تحلیل شطرنج را منتشر کرد.قبل از آن هم نویسندگان بسیاری اشاره های سودمند و توصیه های مفیدی در باره ی بازی شطرنج ارائه داده بودند٬ اما فیلیدور نخستین کسی بود که به تفصیل در مورد استراتژی بازی به طور کلی بحث کرد و نیز نخستین کسی بود که تشخیص داد بازی سوارها و بازی پیاده ها در کل هر بازی با هم ارتباط ناگسستنی دارند.او تفسیرهای مفصلی در مرحله ی وسط بازی در بازیهای پیش از زمان خود و در بازیهای فرضی نوشت و نشان داد که ساختمان پیاده ای تا چه حد تعیین کننده ی استراتژی است.به نظر فیلیدور٬ حفظ تحرک ساختمان پیاده ای مهمترین عامل پوزیسیونی (استراتژیکی)بود.او از پیاده های ایزوله٬ دوبله و عقب مانده و نیز جزایر پیاده ای بحث کردو گفت که قوت و ضعف این ویژگیها به این بستگی دارد که تحرک پیاده ها را افزایش می دهند یا کاهش.سوارها نباید مانع پیاده ها شوند بلکه باید از پشت جبهه از آنها حمایت کنند.فیلیدور شطرنجبازان را از پیشروی زود هنگام پیاده ها بر حذر می داشت٬ چرا که همین پیاده ها ممکن است بعدا از حمایت کافی محروم بمانند.از او در مورد حفره٬ بلوکه کردن٬ پیشگیری و قربانی پوزیسیونی نیز بحث کرد.گشایشهایی که فیلیدور انتخاب می کرد همه با e4-e5  آغاز می شدندو برای تفهیم مقصود او به طور کامل مناسب نبودند.با هر گشایشی نمی توان طوری بازی کرد که در آن٬ بازی پیاده ها٬ آن گونه که در مثالهای فیلیدور می توان دید٬ بر مسیر بازی تاثیر بگذارد.(گشایشهای مناسبتر بعدها تکوین یافتند)خیلی وقت ها٬ مثال های او حاوی جبهه ای از پیاده ها بود که در صفوف حریف نفوذ می کردند٬ و فیلیدور قاعدتا می دانست که احتمال چنین نفوذی در عمل بسیار کم است.با این حال٬ نظر او در مورد حفظ ساختمان انعطاف آمیز پیاده ای٬ به نحوی که مانور با پیاده ها از پشتیبانی سوارها بر خوردار شود٬ بعد ها در گشایشهای بسته رواج یافت.ایده های فیلیدور در بسیاری از موارد در بازیهای خود او ظاهر می شد.در بازیهای چشم بسته ی همزمان در سال 1783 در برابر بودلر٬ دفاع سیسیلی را انتخاب کرد و آرایشی به پیاده های خود داد که می توان آن را پیش در آمد سیستم استنتن دانست.
1.e4-e5    2.Fc4-e6    3.De2-Cc6    4.c3-a6    5.a4-b6    6.f4-d6    7.Cf3-Cge7    8.Fa2-g6    9.d3-Fg7
بازیهای فرضی کتاب فیلیدور به دو دلیل مورد انتقاد دل ریو قرار گرفت:اولا بازیها طوری انتخاب می شدند که در آنها حرکتهای ضعیفی در شروع بازی صورت می گرفت٬ و ثانیا بعد از 1.e4-e5  فیلیدور حرکت 2.Cf3  را قوی نمی دانست.فیلیدور در چاپ دوم کتاب خود(1777)تاکید کرد حرکتهای ضعیف را عمدا انتخاب می کرد تا نشان دهد که "با پیاده ها در انواع موقعیتهای متفاوت چگونه باید یازی کرد".او قبول کرد گاهی بهتر است اسب جناح شاه را جلوی پیادهf  گسترش داد٬ اما معتقد بود که حتی الامکان باید این پیاده را آزاد گذاشت تا به مرکز پیاده ای بپیوندد یا از آن دفاع کند.فیلیدور حتی برای تاکید نظر خود شانزده بازی فرضی دیگر را شاهد آورد.
به مدت نود سال فیلیدور را تحسین کردند و در عین حال عمق بسیاری از نظراتش را در نیافتند.ایده های او در مکتب انگلستان دهه 1840 به ثمر نشست٬ و اما این پیشرفتی بود که زود به فراموشی سپرده شد.مدتها بعد نیمزویچ در کتاب معروف خود٬"سیستم من"(1925) نوشت:"در تحلیل نهایی٬ بازی پوزیسیونی چیزی نیست جز جنگ میان تحرک(توده ی پیاده ای)از یک سو و تلاش یرای محدود کردن آن از سوی دیگر...پس در مورد توده ی پیاده ای متحرک باید به دنبال تحرک جمعی باشیم٬ نه فردی".
از آن پس فیلیدور هر چه بیشتر به عنوان نیای پدران استراتژی در شطرنج جدید شهرت یافت.